Verandering van tijdperk (27-05-2016)

Dit item is verlopen op 27-05-2017.
Foto van het congres

Een tijd geleden raakte ik geïnteresseerd in de visie van Jan Rotmans. Deze Rotterdamse hoogleraar schrijft en spreekt veel over veranderingen, over transities. En hij begeleidt in de praktijk allerlei veranderingsprocessen bij bedrijven en instellingen.

Een bijzonder mens. Zodra hij bij een lezing het podium opkomt en begint te spreken heeft hij zijn publiek direct te pakken. Hij trekt volle zalen met zijn stelling dat we niet leven in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van tijdperk. Ook hij ziet de samenleving ingrijpend veranderen. De zuilen brokkelen af. Van een verticaal en top-down centraal aangestuurde samenleving gaan we naar een samenleving van horizontale verhoudingen, waar vernieuwing en ontwikkeling van onderaf komt. Radicaal op de kop gaat het volgens Rotmans. Hij ziet een explosie aan burgerinitiatieven die voortkomen uit frustratie over de overheid die de verwachtingen niet waarmaakt. Maar ook uit angst voor bedreigingen zoals klimaatverandering en uitputting van grondstoffen, uit wantrouwen tegen grote bedrijven en uit doorgeslagen individualisme. Deze week sprak Jan Rotmans op een congres in Leeuwarden. Ik had mijn agenda zo aangepast dat ik erbij kon zijn. Er kwam een aantal pregnante voorbeelden aan de orde die laten zien dat er echt sprake is van snelle fundamentele wijzigingen in onze samenleving. Niet alleen de digitalisering en de social media, maar ook de invloed van de 3D-printer. En bedrijven als Uber en AirBnB. Dat zijn respectievelijk een taxibedrijf zonder taxi’s en een vakantiewoningverhuurder zonder woningen. Vijf of tien jaar geleden ondenkbaar, maar nu bestaat het. Maar we zien ook wereldwijd 60 miljoen mensen op de vlucht. Deel door oorlogsgeweld, maar een heel groot deel vooral door klimaatontwikkelingen. Het klimaat zorgt in grote delen van de wereld dat je er nauwelijks meer kunt leven. Mensen vluchten dus naar plekken waar dat wel kan. En die stroom zal alleen nog maar groeien. Rotmans wil mensen stimuleren om dwarsdenker, friskijker of kantelaar te worden. Dan krijg je inzicht in de ontwikkelingen en kun je creatief meehelpen om ons tijdperk in positieve zin te veranderen.

Dat heeft natuurlijk ook effecten voor het werk van de overheid, dus ook voor de gemeente. Als je de zaak kantelt is er geen sprake meer van een overheid met onderdanen, maar van overdanen met een onderheid. De overheid faciliteert en stimuleert, maar u en wij nemen zelf beslissingen. In het sociaal domein proberen we die kanteling al voor elkaar te krijgen. De eigen verantwoordelijkheid staat voorop. Maar we zien de ontwikkeling van onderop ook bij allerlei nieuwe coöperaties. Energiecollectieven of glasvezelcoöperaties. ZZP-ers die in broodfondsen samenwerken. Het zal denk ik niet lang meer duren voordat de gemeente een heel andere taak heeft dan nu. En daar zullen we in mee moeten, hoe lastig dat ook is voor de huidige generatie bestuurders en politici. Wanneer we er in slagen om onze manier van werken en besturen om te bouwen van een systeemwereld naar een leefwereld doen we de goede dingen. Dan denken we niet langer in begrippen als doelmatigheid, controle en kosten en baten, maar hebben we het over ruimte geven, vertrouwen, kwaliteit en aandacht. Die laatste begrippen klinken toch veel beter dan de eerste? Als we het daar over eens zijn moeten we bekijken wat er nodig is om anders te werken. Misschien Jan Rotmans ook maar eens uitnodigen in De Fryske Marren?

Weblog burgemeester Fred Veenstra.