Hoe gaan we het in de toekomst doen? (16-11-2018)

Foto burgemeester Fred Veenstra

In de Eerste Kamer werd deze week gesproken over de manier waarop burgemeesters worden benoemd. In de Grondwet staat al heel lang dat de burgemeester door de Koning wordt benoemd. Al jaren wordt over deze bepaling gedebatteerd. En het lijkt er op dat deze zin in onze Grondwet nu echt wordt geschrapt. Volgende week moet er nog worden gestemd, maar de uitslag is al duidelijk.

Heel veel collega’s hebben er voor gepleit om dit besluit nog niet te nemen. Eerst moet er worden nagedacht over het alternatief: wie benoemt, of kiest, de burgemeester als de Koning hem of haar niet langer benoemt? De Eerste Kamer is blijkbaar niet echt gevoelig voor dit argument. Daarbij zal meespelen dat er in coalitieverband afspraken zijn gemaakt en de Tweede Kamer eerder bijna unaniem (op de SGP na) akkoord ging. En voor veel partijen is het de vraag of een benoeming door het staatshoofd nog wel past bij de huidige invulling van onze democratie.

Na de stemming kan de discussie echt beginnen: hoe gaan we het in de toekomst doen? Er zijn voorstanders van verkiezing door de gemeenteraad, maar anderen willen graag een rechtstreekse verkiezing door de inwoners. Over die varianten moet goed worden nagedacht. Welk model je ook kiest, de verhouding tussen gemeenteraad, wethouders en burgemeester gaat immers veranderen. Maar de eerste beperkingen voor de discussie liggen er al: bij het debat deze week is vastgelegd dat de onafhankelijke positie van de burgemeester gewaarborgd moet zijn én dat de gemeenteraad een hoofdrol moet houden bij de aanstelling. Er zal daarom denk ik de komende jaren nog weinig veranderen aan de manier waarop burgemeesters worden benoemd. Ook nu speelt de gemeenteraad immers al een grote rol bij de voordracht. De Koning is nog nooit van een voordracht afgeweken. Dat zal de minister van Binnenlandse Zaken die waarschijnlijk straks de formele benoeming gaat doen, ook niet willen. En die onafhankelijke positie? Die hangt volgens mij niet alleen af van de aanstelling door de Koning, maar vooral van de manier waarop de spelers in de lokale politieke arena met elkaar omgaan, respect voor elkaar hebben en ieder zijn eigen positie gunnen.

Weblog burgemeester Fred Veenstra.